سیستوسکوپی در واقع نوعی آندوسکوپی مثانه است که از طریق آن می توان به مشکلات ادراری پی برد. در این روش از ابزارهای خاص پزشکی استفاده می شود تا به وسیله آن ها بتوان مشکلات و بیماری هایی که در مجرای ادرار زنان و مردان وجود دارد را مشاهده و بررسی کرد. در این مقاله از بهترین دکتر اورولوژی در تهران دکتر داریوش محمدی با ما همراه باشید تا این روش را به طور کامل بررسی کنیم و به سوالات احتمالی شما پاسخ دهیم.
سیستوسکوپی چیست؟
همانطور که در ابتدا مقاله به آن اشاره کردیم ، این روش در واقع نوعی آندوسکوپی محسوب می شود که به مجرای ادراری مربوط است. سیستوسکوپ یک لوله نازک با دوربین و نور در انتهای آن است. در طول سیستوسکوپی ، پزشک این لوله را از طریق مجرای ادرار وارد مثانه می کند تا بتواند داخل مثانه را مشاهده کند. تصاویر بزرگ نمایی شده از دوربین روی صفحه ای نمایش داده میشوند که پزشک میتواند آنها را ملاحظه کند.
مراحل عمل سیستوسکوپی
- تخلیه مثانه
- بیهوشی یا بی حسی
- ورود سیستوسکوپ
- معاینه از طریق سیستوسکوپ
- تزریق محلول استریل به مثانه
- نمونه برداری از بافت مثانه
آیا نیاز به بیهوشی در سیستوسکوپی وجود دارد؟
آندوسکوپی مثانه معمولاً بدون نیاز به بیهوشی عمومی انجام می شود و بیشتر بیماران تحت بی حسی موضعی قرار می گیرند. در این روش ، ژل بی حسی در مجرای ادراری استفاده می شود تا ناراحتی کاهش یابد. بیمار ممکن است احساس فشار یا سوزش جزئی داشته باشد ، اما درد شدید معمولاً تجربه نمی شود. با این حال ، در برخی موارد خاص مانند بیماران مضطرب ، کودکان یا در صورت انجام همزمان مداخلات درمانی ، بیهوشی عمومی یا آرام بخش تجویز می شود. تصمیم برای استفاده از بیهوشی به شرایط بیمار، نوع سیستوسکوپی و تشخیص پزشک بستگی دارد.
دلایل انجام سیستوسکوپی چیست؟
در صورت داشتن مشکلات ادراری، مانند نیاز دائمی به ادرار کردن یا ادرار دردناک، پزشک ممکن است این آزمایش را تجویز کند. پزشک شما همچنین ممکن است این روش را برای بررسی موارد زیر تجویز کند:
- خون در ادرار
- عفونتهای مکرر دستگاه ادراری
- تکرر ادرار
- درد لگن
سیستوسکوپی میتواند چندین بیماری از جمله تومور مثانه، سنگ یا سرطان را نشان دهد. پزشک شما همچنین میتواند از این روش برای تشخیص موارد زیر استفاده کند:
- احتباس ادرار (ناتوانی در دفع ادرار)
- بزرگ شدن غده پروستات
- توده غیر سرطانی
- سیستیت بینابینی
- سرطان مثانه
- تنگی مجرای ادرار (مناطق باریک شدن مجرای ادرار)
- سنگ مثانه
- زخم در داخل مجرای ادرار یا مثانه
- مشکلات حالب (لولههایی که مثانه شما را به کلیهها متصل میکند)
سیستوسکوپی همچنین میتواند برای درمان بیماریهای زمینه ای مثانه استفاده شود. پزشک میتواند ابزارهای جراحی کوچکی را برای برداشتن تومورها و سنگهای کوچک مثانه یا نمونه برداری از بافت مثانه از داخل دستگاه عبور دهد.
دیگر کاربردهای سیستوسکوپی
- گرفتن نمونه ادرار برای بررسی تومور یا عفونت
- قرار دادن یک لوله کوچک برای کمک به جریان ادرار
- تزریق رنگ به طوری که مشکلات کلیوی را بتوان با اشعه ایکس شناسایی کرد
این روش میتواند بر اساس علائم یا پس از تشخیص ناهنجاری مجرای ادرار یا مثانه در عکس برداری با اشعه ایکس، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) یا توموگرافی کامپیوتری (CT) انجام شود.
کاربرد سیستوسکوپی چیست ؟
هر یک از انواع مختلف شیوه آندوسکوپی مثانه هم برای زنان و هم مردان کاربرد داشته و به منظور بررسی وضعیت مشکلات مثانه و مجرای ادرار و درمان این عضو از بدن آنها به کار گرفته می شود. همچنین آندوسکوپی مثانه در کودکان نیز انجام می گیرد. به طور کلی بنابر نظر متخصص ارولوژی اگر به بخشی از فواید و کاربرد سیستوسکوپی اشاره ای کوتاه داشته باشیم؛ میتوان هر یک از موارد ذیل را برای آن برشمرد:
- معاینه و بررسی مشکلاتی از قبیل احساس سوزش و درد طولانی مدت در ناحیه لگن؛ بروز عفونتهای متعدد در دستگاه ادراری (UTI) و وجود نشانه هایی از خون در ادرار و سیستم تناسلی شخص
- بررسی بیماری خاص از قبیل سرطان مثانه؛ تومور یا عفونت با تهیه نمونه هایی از بافت یا بیوپسی مثانه و ادرار شخص توسط دکتر اورولوژ
- درمان مشکلاتی از قبیل نابودی سنگ مثانه؛ رفع انسداد مجاری ادرار با قرار گیری یا خروج یک لوله باریک یا استنت
- تزریق دارو یا رنگ به منظور تشخیص مشکلات کلیوی از طریق اشعه ایکس
- بررسی بیماران دچار هماچوری یا خون در ادرار که ممکن است خون تنها در آزمایش ادرار مشهود باشد و بیمار علامت دیگری نداشته باشد. خون در ادرار یکی از علایم اولیه سرطانهای سیستم ادراری میباشد و در چنین مواردی سیستوسکوپی نقش مهمی در تشخیص زودرس دارد.
- بررسی بیماران دچار علایم انسدادی ادراری مثل کاهش جریان ادرار قطع و وصل جریان ادرار و مکث در شروع ادرار
- تشخیص و درمان تنگیهای مجاری ادرار در خانمها و آقایان که در ابتدا تنها با افزایش ادرار باقیمانده در مثانه در سونوگرافی مشخص میشود.
- بررسی بیماران دچار بی اختیاری ادراری جهت تشخیص نوع و علت آنها قبل از درمان
- بررسی بیماران دچار علائم تحریکی ادرار و درد مثانه طولانی مدت
محدودیت های سیستوسکوپی
سیستوسکوپی نمیتواند تمام مشکلات مربوط به مثانه یا مجرای ادرار را شناسایی کند. به عنوان مثال، اغلب علت بی اختیاری ادرار یا مثانه نوروژنیک را پیدا نمیکند. همچنین این تکنیک در تشخیص بیماری کلیوی مفید نیست.
مدت زمان لازم برای انجام سیستوسکوپی چقدر است؟
مدت زمان انجام معمولاً بین ۵ تا ۱۵ دقیقه متغیر است ، اما بسته به نوع و هدف انجام آن ممکن است کمی بیشتر طول بکشد. آندوسکوپی مثانه تشخیصی که فقط برای بررسی داخل مثانه و مجرای ادراری انجام می شود ، معمولاً کوتاه تر است. در مقابل ، سیستوسکوپی درمانی که شامل اقدامات اضافی مانند نمونه برداری یا برداشتن سنگ های کوچک مثانه است ، ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشد. اگر این روش تحت بی حسی موضعی انجام شود ، بیمار بلافاصله می تواند به فعالیت های عادی خود بازگردد ، اما در صورت بیهوشی عمومی ، ممکن است نیاز به مدت کوتاهی استراحت و مراقبت باشد.
آیا سیستوسکوپی درد دارد؟
آندوسکوپی مثانه معمولاً با ناراحتی و احساس فشار همراه است ، اما درد شدیدی ایجاد نمی کند. هنگام وارد کردن سیستوسکوپ به مجرای ادرار، ممکن است بیمار کمی سوزش یا فشار حس کند. در بیشتر موارد ، پزشک از ژل بی حس کننده استفاده می کند تا ناراحتی بیمار را کاهش دهد. همچنین در برخی موارد ، سیستوسکوپی تحت بیهوشی عمومی یا موضعی انجام می شود که باعث حذف کامل درد می شود. پس از انجام این تکنیک ، ممکن است بیمار کمی سوزش یا احساس ناراحتی هنگام دفع ادرار داشته باشد که معمولاً ظرف چند روز برطرف می شود. در صورت بروز درد شدید یا علائم عفونت ، باید با پزشک مشورت کنید.
برای تسکین درد سیستوسکوپی چه کاری می توان انجام داد؟
- یک پارچه تمیز، مرطوب و گرم را بر روی ناحیه بیرونی مجرای ادرار نگه دارید تا درد را کم کند. تا زمانی که احساس می کنید نیاز هست این کار را تکرار کنید.
- اگر پزشک به شما اجازه داد از دوش آب گرم استفاده کنید.
- آب بنوشید. تخلیه کردن مثانه می تواند درد و ناراحتی آن را کم کند. سعی کنید در دو ساعت پس از عمل؛ هر ساعت ۵۰۰ میلی لیتر آب بنوشید.
- در صورت داشتن نگرانی و مشکلات خاص پس از پروسه سیستوسکوپی حتما با پزشک خود در تماس باشید.
فواید سیستوسکوپی چیست؟
از جمله فواید سیستوسکوپی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- این روش برای شناسایی دلایل هر مشکل ادراری استفاده میشود.
- نمونه بافت مثانه و ادرار را میتوان به راحتی از طریق این روش برداشت کرد.
- این روش همچنین برای تزریق رنگ برای MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) کلیه استفاده میشود.
خطرات احتمالی سیستوسکوپی
داشتن احساس سوزش در حین ادرار برای دو تا سه روز پس از عمل طبیعی است. ممکن است نیاز به دفع ادرار بیشتر از حد معمول داشته باشید. سعی نکنید آن را نگه دارید، زیرا خون در مثانه شما میتواند لخته شده و انسداد ایجاد کند. خون در ادرار نیز پس از عمل شایع است، به خصوص اگر بیوپسی داشته باشید. نوشیدن آب زیاد به کاهش سوزش و خونریزی کمک میکند.
عوارض جدی تر آندوسکوپی مثانه:
- مجرای ادرار متورم (اورتریت): شایع ترین عارضه است و دفع ادرار را سخت میکند. اگر نمیتوانید بیش از هشت ساعت بعد از عمل ادرار کنید، با پزشک خود تماس بگیرید.
- عفونت: در موارد نادر، میکروبها وارد دستگاه ادراری شما شده و باعث عفونت میشوند. تب، بوی عجیب ادرار، حالت تهوع و کمردرد همگی از علائم عفونت هستند. ممکن است به آنتی بیوتیک نیاز داشته باشید.
- خونریزی: تعداد کمی از افراد از خونریزی جدیتری رنج میبرند. اگر این اتفاق افتاد با پزشک خود تماس بگیرید.
در صورت بروز هر یک از عوارض زیر فورا با پزشک خود تماس بگیرید:
- تب بالاتر از 38 درجه
- وجود خون قرمز روشن یا لختههای بافتی در ادرار
- عدم توانایی دفع ادرار
- معده درد مداوم
بهبودی پس از سیستوسکوپی
به خودتان زمان استراحت بدهید. مایعات زیادی بنوشید. نگه داشتن یک پارچه مرطوب و گرم روی مجرای ادرار میتواند به تسکین هر گونه دردی کمک کند. اگر پزشک به شما اجازه داد، از داروهای مسکن مانند استامینوفن (تیلنول) یا ایبوپروفن (ادویل) استفاده کنید. اگر به شما بیهوشی عمومی داده شد، از کسی بخواهید که پیش شما بماند. بعد از عمل ممکن است احساس خواب آلودگی یا سرگیجه داشته باشید. در بقیه روز الکل ننوشید، رانندگی نکنید یا با ماشین آلات پیچیده کار نکنید. اگر بیوپسی انجام شده باشد، برای بهبودی به زمان نیاز دارید. تا دو هفته آینده از انجام کارهای سنگین خودداری کنید. از پزشک خود بپرسید که چه زمانی برقراری رابطه جنسی بی خطر است.
چه زمانی برای سیستوسکوپی به پزشک مراجعه کنیم؟
سیستوسکوپی با استفاده از بیحسی موضعی در کلینیک قابل انجام میباشد و باتوجه به اطلاعات ارزشمندی که از آن بدست می آید نیاز به بررسی های پر هزینه دیگر را تا حدود زیادی برطرف مینماید. این تکنیک در تعیین نوع عمل پروستات و تشخیص سنگهای مجاری ادرار بسیار کمک کننده است. بهتر است که تمامی افراد به محض مشاهده علائم و نشانه های نامبرده شده در قسمت ذیل برای بررسی وضعیت مثانه و کلیه های خود به نزد یک متخصص اورولوژی مراجعه نمایند :
- احساس درد در ناحیه لگن، مثانه و یا ناحیه تحتانی کمر
- خونریزی بیش از حد و نشانه هایی از لخته شدن خون در پوست
- عدم توانایی دفع ادرار و خالی کردن مثانه
- بوی بد ادرار و ترشحات یا عفونت های شدید
آیا در سیستوسکوپی نیاز به بستری شدن است؟
سیستوسکوپی معمولاً یک روش سرپایی است و نیازی به بستری شدن ندارد. این فرآیند تحت بی حسی موضعی انجام می شود و بیمار می تواند بلافاصله پس از اتمام آن به خانه بازگردد. در مواردی که بیهوشی عمومی مورد نیاز باشد ، بیمار ممکن است چند ساعت در بیمارستان تحت نظر بماند تا اثرات دارو از بین برود. همچنین ، اگر اقدامات درمانی مانند نمونه برداری یا برداشتن سنگ های مثانه انجام شود ، ممکن است نیاز به استراحت کوتاه مدت باشد.
آیا آندوسکوپی مثانه تحت بیهوشی انجام می شود؟
سیستوسکوپی می تواند تحت بی حسی موضعی ، منطقه ای یا بیهوشی عمومی انجام شود. در بیشتر موارد ، برای سیستوسکوپی های ساده و تشخیصی از ژل بی حس کننده موضعی استفاده می شود که به کاهش ناراحتی بیمار کمک می کند. اما در مواقعی که نیاز به مداخلات درمانی پیچیده تر باشد یا بیمار دچار اضطراب شدید باشد ، بیهوشی عمومی یا منطقه ای ممکن است توصیه شود. بیهوشی عمومی بیمار را به خواب می برد تا هیچ گونه دردی احساس نکند ، در حالی که بی حسی منطقه ای بخش های پایین تنه را بی حس می کند. نوع بیهوشی بستگی به وضعیت بیمار و توصیه پزشک دارد. پس از بیهوشی ، بیمار نیاز به مراقبت های بخصوص دارد.
اقدامات بعد از سیستوسکوپی
اگر بخواهیم در یک دسته بندی کلی به برخی از اقدامات قبل و بعد از ترخیص از بیمارستان به هنگام سیستوسکوپی اشاره داشته باشیم میتوان به مواردی از قبیل خالی کردن مثانه خود قبل از ترخیص اشاره کرد تا دکتر ارولوژ به این اطمینان برسد که شما بدون هیچگونه مشکلی همچون گذشته قادر به ادرار کردن هستید. چنانچه بعد از ترخیص برای ادرار خود با مشکل مواجه شدید و انجام این کار برایتان دشوار بود باید گفت که این نشانه از تورم پروستات یا مجرای ادرار شما بوده و لازم است که هر چه سریعتر پزشک خود را در جریان این اتفاق بگذارید. همچنین بروز علائم دیگری از قبل وجود خون در ادرار، سوزش یا خارش، احساس درد خفیف در ناحیه شکم به مدت چند روز بعد از ترخیص کاملا طبیعی بوده و به تدریج برطرف خواهد شد. اما در صورت ادامه دار بودن این ماجرا ممکن است که در اثر سیستوسکوپی به مثانه شخص آسیب رسیده و برای درمان آن نیاز به جراحی یا سوند می باشد. اقداماتی نظیر نوشیدن آب و نگه نداشتن ادرار خود را از یاد نبرده و در صورت هرگونه علائم غیر عادی در خود با پزشک تماس بگیرید.
نتیجه گیری
سیستوسکوپی یک روش تشخیصی بسیار کارآمد برای افرادی است که دچار مشکلات مربوط به دستگاه ادرار شده اند. این روش عوارض جانبی زیادی ندارد بنابراین اگر در چند روز آینده باید این روش را انجام دهید، به هیچ وجه نگران نباشید. در صورتی که یک اورولوژیست با تجربه و حاذق این عمل را انجام دهد، بدون کوچکترین عوارضی تشخیص به بهترین نحو انجام خواهد شد.
